რა ხდება ენტონი ფაუჩის გარშემო — COVID-19-ის წარმოშობის გამოძიებიდან შესაძლო სისხლის სამართლის საქმემდე.
ენტონი ფაუჩი, რომელიც COVID-19-ის პანდემიის პერიოდში აშშ-ის ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან სამედიცინო ექსპერტად იქცა, კვლავ ამერიკული პოლიტიკური დაპირისპირების ცენტრშია. თუმცა, 2026 წლის ივლისის ბოლოს განვითარებულმა მოვლენებმა საკითხი ახალ ეტაპზე გადაიყვანა: ფაუჩი შესაძლოა კონგრესისადმი უპატივცემულობის ბრალდების წინაშე აღმოჩნდეს, მას შემდეგ, რაც სენატის მოსმენაზე არაერთ კითხვაზე პასუხის გაცემისგან უარი თქვა და კონსტიტუციის მეხუთე შესწორებით მინიჭებული უფლება გამოიყენა.
რა მოხდა ბოლო დღეებში?
2026 წლის ივლისის ბოლოს ფაუჩი აშშ-ის სენატის შიდა უსაფრთხოებისა და სამთავრობო საქმეთა კომიტეტის წინაშე დაიბარეს. მოსმენა ძირითადად ეხებოდა COVID-19-ის წარმოშობას, ე.წ. „ლაბორატორიული გაჟონვის“ ვერსიას, ვუჰანის ვირუსოლოგიის ინსტიტუტთან დაკავშირებულ კვლევებს და იმ საკითხს, თუ რა როლი ჰქონდა ფაუჩისა და მის ხელმძღვანელობაში მყოფ უწყებებს ამ კვლევების დაფინანსებაში.
მოსმენას ხელმძღვანელობდა რესპუბლიკელი სენატორი რენდ პოლ, რომელიც წლების განმავლობაში ფაუჩის ერთ-ერთი ყველაზე მკაცრი კრიტიკოსია.
Reuters-ის ცნობით, ფაუჩიმ დაახლოებით 100-ზე მეტ კითხვაზე პასუხის გაცემისგან უარი თქვა და კონსტიტუციის მეხუთე შესწორება მოიშველია. ამან სენატში ახალი პოლიტიკური და სამართლებრივი დაპირისპირება გამოიწვია. კომიტეტი ახლა განიხილავს, მიმართოს თუ არა საკითხზე შესაბამის ორგანოებს კონგრესისადმი უპატივცემულობის შესაძლო ბრალდებით.
ეს ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ ფაუჩის წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმე უკვე აღძრულია. პროცესი რამდენიმე ეტაპს მოიცავს და საბოლოო გადაწყვეტილება დამოკიდებული იქნება როგორც კონგრესის, ისე იუსტიციის დეპარტამენტისა და, საჭიროების შემთხვევაში, სასამართლოს მოქმედებებზე.
რატომ იწვევს ფაუჩის დუმილი ასეთ ხმაურს?
ფაუჩის მიერ მეხუთე შესწორების გამოყენებამ მისი კრიტიკოსები კიდევ უფრო გაააქტიურა. მათი მთავარი არგუმენტია, რომ თუ მას არაფერი აქვს დასამალი, მას კითხვებზე პასუხი უნდა გაეცა.
თუმცა სამართლებრივად ეს ასე მარტივად არ მუშაობს. კონსტიტუციის მეხუთე შესწორება ადამიანს უფლებას აძლევს, არ უპასუხოს კითხვას, თუ პასუხმა შესაძლოა მის წინააღმდეგ სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობის რისკი შექმნას.
Reuters-ის შეფასებით, სწორედ აქ ჩნდება ერთ-ერთი ყველაზე რთული სამართლებრივი საკითხი: ფაუჩის მიერ მეხუთე შესწორების გამოყენება შესაძლოა დაკავშირებული იყოს იმასთან, რომ მის წინააღმდეგ პოტენციური სამართლებრივი პროცესი განიხილება. ამასთან, ყოფილი პრეზიდენტის ჯო ბაიდენის მიერ ფაუჩისთვის წინასწარ გაცემული შეწყალება დამატებით კონსტიტუციურ კითხვებს აჩენს — კერძოდ, შეუძლია თუ არა ადამიანს, რომელსაც კონკრეტულ პერიოდზე შეწყალება აქვს მიღებული, მაინც გამოიყენოს თვითინკრიმინაციისგან დაცვის უფლება იმავე პერიოდის მოვლენებთან დაკავშირებით. ამ საკითხზე საბოლოო სასამართლო პრეცედენტი, რომელიც კონკრეტულად ამ სიტუაციას გადაწყვეტდა, ჯერ არ არსებობს.
მთავარი ბრალდება — COVID-19-ის ლაბორატორიული წარმოშობა
ფაუჩის წინააღმდეგ მიმდინარე პოლიტიკური კამპანიის მთავარი თემა კვლავ COVID-19-ის წარმოშობაა.
აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის ზედამხედველობის კომიტეტის რესპუბლიკელები ამტკიცებენ, რომ არსებობს მტკიცებულებები, რომლებიც მიუთითებს ვუჰანის ვირუსოლოგიის ინსტიტუტთან დაკავშირებულ კვლევებზე და აშშ-ის მიერ ამ კვლევების დაფინანსებაზე. მათი ვერსიით, ფაუჩისა და სხვა მაღალჩინოსნების მიერ COVID-19-ის წარმოშობის შესახებ საზოგადოებისთვის მიწოდებული ინფორმაცია შესაძლოა სრულად არ ასახავდეს იმას, რაც მათ რეალურად იცოდნენ.
წარმომადგენელთა პალატის კომიტეტის ოფიციალურ მასალებში წერია, რომ მათ მიერ აღმოჩენილი ელექტრონული მიმოწერები აჩენს კითხვებს იმის შესახებ, თუ როგორ მიმდინარეობდა COVID-19-ის წარმოშობის შესახებ დისკუსია და ხომ არ ცდილობდნენ გარკვეული ოფიციალური პირები ლაბორატორიული წარმოშობის ვერსიის მნიშვნელობის შემცირებას.
თუმცა აქ ერთი მნიშვნელოვანი გარემოებაა: **COVID-19-ის ლაბორატორიული წარმოშობა დღემდე არ არის საბოლოოდ დამტკიცებული ფაქტი.** არსებობს როგორც ლაბორატორიული ინციდენტის, ისე ბუნებრივი, ცხოველიდან ადამიანზე გადასვლის ჰიპოთეზის მხარდამჭერი არგუმენტები. ამიტომ ფაუჩის წინააღმდეგ არსებული პოლიტიკური ბრალდებები არ უნდა წარმოვადგინოთ როგორც უკვე დამტკიცებული დანაშაული.
2026 წელს გამოქვეყნებული ახალი მასალები
საქმე განსაკუთრებით გამწვავდა 2026 წლის ივნისში, როდესაც აშშ-ის ეროვნული დაზვერვის დირექტორის ოფისმა გამოაქვეყნა ახალი დოკუმენტები და მასალები COVID-19-ის წარმოშობის საკითხზე.
ეროვნული დაზვერვის დირექტორის ოფისის ოფიციალურ განცხადებაში ფაუჩის მიმართ ძალიან მძიმე ბრალდებებია წარმოდგენილი. უწყება ამტკიცებს, რომ ფაუჩი მონაწილეობდა ვუჰანის ლაბორატორიასთან დაკავშირებული კვლევების დაფინანსებაში და რომ მან შესაძლოა გავლენა მოახდინა დაზვერვის სტრუქტურების შეფასებებზე COVID-19-ის წარმოშობის შესახებ. უწყება ასევე ამტკიცებს, რომ ფაუჩიმ 2024 წელს კონგრესის წინაშე ცრუ ჩვენება მისცა.
ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან აღნიშნული ბრალდებები უკვე მოდის აშშ-ის ხელისუფლების ოფიციალური სტრუქტურიდან.
მაგრამ აქაც საჭიროა სიფრთხილე: **ეროვნული დაზვერვის დირექტორის ოფისის განცხადება არის ადმინისტრაციის ოფიციალური პოზიცია და ბრალდებების ერთ-ერთი მხარის შეფასება; ეს თავისთავად არ წარმოადგენს სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტს ან ფაუჩის დამნაშავედ ცნობას.**
რას ედავებიან ფაუჩის კონკრეტულად?
მიმდინარე გამოძიებების ფარგლებში ფაუჩის მიმართ ძირითადად რამდენიმე მიმართულებით ისმის ბრალდებები:
აშშ-ის სახელმწიფო სახსრების გამოყენება ვუჰანის ლაბორატორიასთან დაკავშირებული კვლევების დასაფინანსებლად;
ე.წ. gain-of-function კვლევების ზედამხედველობა ან დაფინანსება;
COVID-19-ის წარმოშობის შესახებ ინფორმაციის დამალვა ან საზოგადოებისთვის არასრული ინფორმაციის მიწოდება;
დაზვერვის სტრუქტურებზე შესაძლო გავლენის მოხდენა ლაბორატორიული წარმოშობის ვერსიის შეფასების პროცესში;
კონგრესის წინაშე 2024 წლის ჩვენებაში შესაძლო შეუსაბამობები ან მცდარი განცხადებები.
ფაუჩი და მისი მხარდამჭერები ამ ბრალდებებს კატეგორიულად არ ეთანხმებიან და აცხადებენ, რომ მის წინააღმდეგ მიმდინარე კამპანია პოლიტიკური ხასიათისაა.
ყველაზე მნიშვნელოვანი კითხვა — ემუქრება თუ არა ფაუჩის ციხე?
რეალური სცენარი ასეთია: თუ სენატის კომიტეტი გადაწყვეტს, რომ ფაუჩიმ კონგრესის მოთხოვნებს უკანონოდ არ დაემორჩილა, საკითხი შესაძლოა კონგრესისადმი უპატივცემულობის პროცედურამდე მივიდეს. შემდეგ საქმეში შეიძლება ჩაერთოს იუსტიციის დეპარტამენტი.
Reuters-ის სამართლებრივი ანალიზის მიხედვით, იმისთვის, რომ ფაუჩის წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმე რეალურად აღიძრას, საჭირო იქნება იმის დამტკიცება, რომ მან განზრახ თქვა უარი შესაბამის კითხვებზე პასუხის გაცემაზე. ამასთან, მისი დაცვის მხარე სწორედ მეხუთე შესწორებით მინიჭებულ უფლებაზე დაყრდნობას შეეცდება.
ამიტომ, დღევანდელი მდგომარეობით, საუბარი უფრო სწორად უნდა იყოს **შესაძლო სამართლებრივი დევნის რისკზე**, და არა იმაზე, რომ ფაუჩის უკვე წაუყენეს სისხლის სამართლის ბრალი ან რომ ის აუცილებლად აღმოჩნდება ციხეში.
რა როლი აქვს ამ ყველაფერში დონალდ ტრამპის ადმინისტრაციას?
ფაუჩის საქმე პირდაპირ უკავშირდება აშშ-ში COVID-19-ის პანდემიის შეფასების ახალ პოლიტიკურ ეტაპს.
ტრამპის ადმინისტრაციამ და მისმა მხარდამჭერებმა ბოლო წლებში უფრო მკაფიოდ დაუჭირეს მხარი იმ ვერსიას, რომ COVID-19 შესაძლოა ვუჰანის ლაბორატორიასთან დაკავშირებული ინციდენტის შედეგად გავრცელებულიყო.
ამასთან, რესპუბლიკელების მიერ კონტროლირებად კონგრესში გაძლიერდა მოთხოვნა, რომ პანდემიის დროს მიღებული გადაწყვეტილებები, სახელმწიფო დაფინანსება და ვირუსის წარმოშობის შესახებ ხელისუფლების მოქმედებები სრულად იქნეს გამოძიებული.
ფაუჩი ამ პროცესში იქცა ერთ-ერთ მთავარ სიმბოლოდ — მისი მხარდამჭერებისთვის ის არის მეცნიერი, რომელიც პოლიტიკური თავდასხმების სამიზნე გახდა, ხოლო მისი კრიტიკოსებისთვის — ადამიანი, რომელსაც შესაძლოა პასუხი მოეთხოვოს პანდემიის დროს მიღებულ გადაწყვეტილებებსა და COVID-19-ის წარმოშობის შესახებ საზოგადოებისთვის მიწოდებულ ინფორმაციაზე.
საბოლოოდ, რა ხდება ფაუჩის თავს?
მოკლედ რომ ვთქვათ, ენტონი ფაუჩი ახლა ერთდროულად სამი მიმართულებით არის წნეხის ქვეშ
პირველი — კონგრესის გამოძიება: მისი საქმიანობა და COVID-19-ის წარმოშობის საკითხი კვლავ აქტიურად იძიება.
მეორე — ახალი დოკუმენტები და დაზვერვის მასალები: 2026 წელს გამოქვეყნებულმა მასალებმა გააძლიერა ბრალდებები იმის შესახებ, რომ ფაუჩიმ შესაძლოა იცოდა იმაზე მეტი, ვიდრე საჯაროდ ამბობდა.
მესამე — შესაძლო სამართლებრივი პასუხისმგებლობა: სენატში მისმა უარმა, პასუხი გაეცა კითხვების დიდ ნაწილზე, შესაძლოა კონგრესისადმი უპატივცემულობის საკითხი დააყენოს და საბოლოოდ იუსტიციის დეპარტამენტის ჩართულობამდე მივიდეს.
ამავე დროს, ამ მომენტში არ არსებობს საფუძველი იმის სათქმელად, რომ ფაუჩი უკვე დამნაშავედ არის ცნობილი ან რომ მის წინააღმდეგ საბოლოო სისხლის სამართლის საქმე უკვე აღძრულია. მთავარი ბრძოლა ახლა მიმდინარეობს იმაზე, თუ რა იცოდა მან COVID-19-ის წარმოშობის შესახებ, რა როლი ჰქონდა აშშ-ის მიერ ვუჰანის კვლევების დაფინანსებაში და ჰქონდა თუ არა ადგილი კონგრესის წინაშე მცდარ ჩვენებას.
ფაუჩის შემთხვევაში საქმე განსაკუთრებით საინტერესოა იმიტომ, რომ ის აღარ არის მხოლოდ სამედიცინო ან სამეცნიერო დებატი. საკითხი უკვე გადაიქცა ამერიკის ერთ-ერთ ყველაზე მწვავე პოლიტიკურ და სამართლებრივ დაპირისპირებად, რომლის შედეგმაც შესაძლოა მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინოს როგორც COVID-19-ის ისტორიულ შეფასებაზე, ისე აშშ-ის სამთავრობო სტრუქტურების პასუხისმგებლობის საკითხზე.
Multimedia.ge-ს დამფუძნებელი და მთავარი რედაქტორი.
ინტერნეტ რესურსი 2018 წლიდან ფუნქციონირებს