საქართველოსა და ნაურუს (ნაოერო) რესპუბლიკას შორის დიპლომატიური ურთიერთობები დამყარდება. შესაბამის დოკუმენტს ხელი ნიუ-იორკში, საქართველოს პრემიერ-მინისტრის ვიზიტის ფარგლებში მოეწერება.
განკარგულება საქართველოსა და ნაოეროს რესპუბლიკას შორის დიპლომატიური ურთიერთობების დამყარების შესახებ ოქმის ხელმოწერის თაობაზე, საქართველოს მთავრობამ დღეს გამოსცა.
ცნობისთვის:
ნაურუ — მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე პატარა რესპუბლიკა, რომელსაც საერთაშორისო პოლიტიკაში საკუთარი ხმა აქვს
წყნარი ოკეანის დასავლეთ ნაწილში მდებარე ნაურუს რესპუბლიკა მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე პატარა და ნაკლებად დასახლებული დამოუკიდებელი სახელმწიფოა. კუნძულოვანი ქვეყანა ფართობით მხოლოდ დაახლოებით 21 კვადრატულ კილომეტრს მოიცავს, ხოლო მისი მოსახლეობა დაახლოებით 12 ათასი ადამიანია. მიუხედავად ასეთი მცირე მასშტაბისა, ნაურუ საერთაშორისო პოლიტიკაში სრულუფლებიანი სუვერენული სახელმწიფოა და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წევრია. ნაურუ გაეროს 187-ე წევრი 1999 წლის 14 სექტემბერს გახდა.
ნაურუ ერთკუნძულოვანი სახელმწიფოა და მდებარეობს მიკრონეზიის რეგიონში. ქვეყნის დედაქალაქად ფორმალურად იარენი ითვლება, თუმცა ნაურუს კლასიკური გაგებით ოფიციალური დედაქალაქი არ აქვს. მოსახლეობის უმრავლესობა კუნძულის სანაპირო ზოლის გასწვრივ ცხოვრობს, რადგან კუნძულის ცენტრალური ნაწილი ათწლეულების განმავლობაში ფოსფატის მოპოვებამ მნიშვნელოვნად დააზიანა.
მსოფლიო ბანკის უახლესი ხელმისაწვდომი მონაცემებით, 2024 წელს ნაურუს მოსახლეობა 11 947 ადამიანს შეადგენდა. ეს მაჩვენებელი დაახლოებით 12 ათას ადამიანს უდრის. ქვეყნის მოსახლეობის სიმჭიდროვე განსაკუთრებით მაღალია იმ მცირე ტერიტორიაზე, რომელიც საცხოვრებლად და ინფრასტრუქტურისთვის რეალურად არის გამოსადეგი.
ნაურუს ისტორია განსაკუთრებით მჭიდროდ არის დაკავშირებული ფოსფატთან. მე-20 საუკუნეში კუნძულზე ფოსფატის უზარმაზარი საბადოების აღმოჩენამ ქვეყანა ერთ-ერთ ყველაზე მდიდარ სახელმწიფოდ აქცია ერთ სულ მოსახლეზე გაანგარიშებით. განსაკუთრებით 1970-იან და 1980-იან წლებში ნაურუს შემოსავლები იმდენად მაღალი იყო, რომ მას ზოგჯერ „წყნარი ოკეანის ქუვეითსაც“ უწოდებდნენ. თუმცა ბუნებრივი რესურსის მასშტაბურმა ექსპლუატაციამ და შემოსავლების არასწორმა მართვამ ქვეყანა მძიმე ეკონომიკურ მდგომარეობამდე მიიყვანა.
დღეს ფოსფატის მოპოვება კვლავ ნაურუს ეკონომიკის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კომპონენტია, თუმცა მისი რესურსები წარსულთან შედარებით მნიშვნელოვნად შემცირებულია. გაეროს 2024/25 წლების ეროვნული კვლევის მიხედვით, ნაურუს ეკონომიკის მოცულობა დაახლოებით 130 მილიონ დოლარს შეადგენს და ქვეყნის შემოსავლები რამდენიმე ძირითად წყაროზეა დამოკიდებული — ფოსფატის მოპოვებაზე, თევზჭერის ლიცენზიებზე და ავსტრალიასთან დაკავშირებულ ფინანსურ პროგრამებზე.
ნაურუს ეკონომიკის ერთ-ერთი მთავარი პრობლემა მისი უკიდურესად მცირე ბაზარია. ქვეყანას არ აქვს საკმარისი მასშტაბი მრავალფეროვანი ინდუსტრიის შესაქმნელად, ხოლო გეოგრაფიული იზოლაცია იმპორტს ძვირს ხდის. ნაურუ საკვებისა და სხვა აუცილებელი პროდუქციის მნიშვნელოვან ნაწილს უცხოეთიდან იღებს. გაეროს შეფასებით, ქვეყანაში მუდმივი სავაჭრო დეფიციტია და ეკონომიკური ზრდა საკმაოდ მგრძნობიარეა გარე შოკების მიმართ.
მნიშვნელოვან შემოსავალს ნაურუ თევზჭერის ლიცენზიებიდანაც იღებს. ქვეყნის გარშემო მდებარე საზღვაო სივრცე მდიდარია პელაგიური თევზით, თუმცა თავად ნაურუს არ გააჩნია დიდი მასშტაბის სათევზაო ინდუსტრია. ამიტომ შემოსავლის მნიშვნელოვანი ნაწილი მოდის სხვა ქვეყნების თევზმჭერი კომპანიებისთვის ლიცენზიების გაცემაზე.
ნაურუს ეკონომიკურ და პოლიტიკურ ცხოვრებაში განსაკუთრებული ადგილი ავსტრალიას უკავია. ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობა ისტორიულად ძალიან მჭიდროა და ავსტრალია ნაურუს უმსხვილესი სავაჭრო, საინვესტიციო, უსაფრთხოების და განვითარების პარტნიორია. 2024 წლის დეკემბერში ქვეყნებმა ხელი მოაწერეს ნაურუ-ავსტრალიის ხელშეკრულებას, რომელიც ძალაში 2025 წლის 19 სექტემბერს შევიდა და ორმხრივი ურთიერთობა უფრო ფართო ეკონომიკურ, სოციალურ და უსაფრთხოების პარტნიორობად ჩამოაყალიბა.
ხელშეკრულების ფარგლებში ავსტრალიამ ნაურუსთვის ხუთი წლის განმავლობაში 100 მილიონი ავსტრალიური დოლარის საბიუჯეტო მხარდაჭერა და 40 მილიონი დოლარის უსაფრთხოებისა და პოლიციის მიმართულებით დახმარება განსაზღვრა. ეს კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რამდენად მნიშვნელოვანია ავსტრალია ნაურუს ეკონომიკური და უსაფრთხოების სისტემისთვის.
ნაურუს პოლიტიკური მნიშვნელობა მისი ეკონომიკური სიდიდით არ განისაზღვრება. როგორც გაეროს წევრ სახელმწიფოს, მას საერთაშორისო ორგანიზაციებში საკუთარი ხმა აქვს. სწორედ აქ ჩნდება პატარა სახელმწიფოების ერთ-ერთი მთავარი უპირატესობა — გაეროს გენერალურ ასამბლეაში ნაურუს, ისევე როგორც სხვა წევრ ქვეყნებს, ერთი ხმა აქვს.
ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ისეთ საკითხებში, სადაც წყნარი ოკეანის პატარა სახელმწიფოების ინტერესები დიდ სახელმწიფოებთან იკვეთება. კლიმატის ცვლილება, ზღვის დონის მატება, ოკეანეების რესურსები, თევზჭერა, განვითარების დახმარება და მცირე კუნძულოვანი სახელმწიფოების უსაფრთხოება ნაურუსთვის არა მხოლოდ საერთაშორისო პოლიტიკის საკითხები, არამედ უშუალოდ ქვეყნის მომავალთან დაკავშირებული პრობლემებია.
ნაურუ ასევე დაკავშირებულია ჩინეთსა და ტაივანს შორის დიპლომატიური კონკურენციის საკითხთან. 2024 წელს ნაურუმ ტაივანთან დიპლომატიური ურთიერთობები გაწყვიტა და ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკასთან ურთიერთობები აღადგინა. ასეთი გადაწყვეტილებები მცირე წყნარი ოკეანის სახელმწიფოებს საერთაშორისო პოლიტიკაში დამატებით მნიშვნელობას ანიჭებს, რადგან პეკინი და ტაიპეი ამ რეგიონში დიპლომატიური მხარდაჭერისთვის აქტიურად მუშაობენ.
ნაურუს მაგალითი აჩვენებს, რომ საერთაშორისო გავლენა ყოველთვის ქვეყნის ტერიტორიის, მოსახლეობის ან ეკონომიკის პირდაპირი ფუნქცია არ არის. 12 ათასამდე მოსახლეობის მქონე სახელმწიფოს შეიძლება ჰქონდეს გაცილებით დიდი პოლიტიკური მნიშვნელობა კონკრეტულ საერთაშორისო საკითხებში, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც საქმე ეხება გაეროს კენჭისყრებს, წყნარი ოკეანის რეგიონულ უსაფრთხოებას, კლიმატის ცვლილებასა და ჩინეთისა და დასავლეთის ინტერესების გადაკვეთას.
ამასთან, ნაურუს წინაშე სერიოზული გამოწვევებია. გაეროს შეფასებით, კუნძულის ტერიტორიის დაახლოებით 80 პროცენტი ფოსფატის მოპოვების შედეგად არის დეგრადირებული, რაც სოფლის მეურნეობის განვითარებას მნიშვნელოვნად ზღუდავს. ქვეყანა ასევე ძლიერ არის დამოკიდებული იმპორტზე და კლიმატის ცვლილება მის გრძელვადიან უსაფრთხოებას დამატებით რისკებს უქმნის.
ქვეყნის მომავლისთვის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიმართულებაა ეკონომიკის დივერსიფიკაცია. ნაურუ ცდილობს თევზჭერის, ტურიზმის, ინფრასტრუქტურისა და ციფრული კავშირის განვითარებას, თუმცა მცირე მოსახლეობა, შეზღუდული რესურსები და გეოგრაფიული იზოლაცია ამ პროცესს ართულებს. ავსტრალია ნაურუსთან ერთად ასევე მუშაობს ე.წ. Intergenerational Trust Fund-ზე, რომელიც ქვეყნის მომავალი შემოსავლების გრძელვადიანი წყაროს შექმნას ისახავს მიზნად. ავსტრალიის მთავრობის ინფორმაციით, ფონდის მოცულობამ 2026 წლის სექტემბერში 500 მილიონ დოლარს მიაღწია.
ნაურუ საბოლოოდ წარმოადგენს სახელმწიფოს, რომლის მასშტაბიც თითქმის შეუდარებლად მცირეა მსოფლიოს დიდ ქვეყნებთან შედარებით, მაგრამ რომლის პოლიტიკური სტატუსი სრულფასოვანია. მისი მოსახლეობა დაახლოებით ერთი საშუალო ქალაქის მოსახლეობის ტოლია, ტერიტორია კი პატარა ქალაქის ფართობსაც ვერ უტოლდება. მიუხედავად ამისა, ნაურუ არის სუვერენული სახელმწიფო, გაეროს წევრი და წყნარი ოკეანის რეგიონული პოლიტიკის მონაწილე.
ნაურუს ისტორია ასევე მნიშვნელოვანი მაგალითია იმისა, თუ რამდენად სწრაფად შეიძლება შეიცვალოს პატარა ქვეყნის ეკონომიკური მდგომარეობა. ფოსფატმა ქვეყანა ერთ პერიოდში მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე მდიდარ სახელმწიფოდ აქცია ერთ სულ მოსახლეზე გაანგარიშებით, ხოლო რესურსების ამოწურვამ და ეკონომიკური მოდელის სისუსტემ მძიმე ფინანსური პრობლემები წარმოშვა. დღეს ნაურუს მთავარი ამოცანა სწორედ იმაზეა დამოკიდებული, შეძლებს თუ არა ქვეყანა რამდენიმე შეზღუდული შემოსავლის წყარიდან უფრო მდგრად ეკონომიკურ მოდელზე გადასვლას.
ამ ყველაფრის ფონზე ნაურუს საერთაშორისო როლი შესაძლოა მისი ზომით არა, არამედ მისი სტატუსით, მდებარეობითა და ხმის უფლებით განისაზღვროს. წყნარი ოკეანის ცენტრში მდებარე ეს პატარა რესპუბლიკა კვლავ რჩება იმ სახელმწიფოთა შორის, რომელთა პოზიციებსაც რეგიონული უსაფრთხოების, კლიმატის ცვლილებისა და დიდი სახელმწიფოების გეოპოლიტიკური კონკურენციის საკითხებში ყურადღება ექცევა.
Multimedia.ge-ს დამფუძნებელი და მთავარი რედაქტორი.
ინტერნეტ რესურსი 2018 წლიდან ფუნქციონირებს