ვიტილიგო კანის ქრონიკული დაავადებაა, რომლის დროსაც კანი ნაწილობრივ კარგავს ბუნებრივ ფერს. დაავადება ვითარდება მაშინ, როდესაც მელანოციტები, ანუ უჯრედები, რომლებიც კანის პიგმენტ მელანინს წარმოქმნიან, ზიანდება ან განადგურებულია. შედეგად კანზე ჩნდება მკვეთრად გამოხატული ღია ან თეთრი ლაქები.
ვიტილიგო გადამდები არ არის და ერთი ადამიანიდან მეორეზე ვერ გადადის. ის შეიძლება ნებისმიერი ასაკის და კანის ნებისმიერი ფერის ადამიანს განუვითარდეს, თუმცა მუქი ან გარუჯული კანის შემთხვევაში ფერის ცვლილება უფრო შესამჩნევია.
რა იწვევს ვიტილიგოს?
ვიტილიგოს ზუსტი მიზეზი ბოლომდე დადგენილი არ არის, თუმცა დაავადების ყველაზე გავრცელებული ფორმა აუტოიმუნურ პროცესთან არის დაკავშირებული. ამ დროს იმუნური სისტემა შეცდომით უტევს მელანოციტებს, რომლებიც კანის პიგმენტზე არიან პასუხისმგებელი.
მნიშვნელოვან როლს შეიძლება თამაშობდეს გენეტიკური მიდრეკილებაც. ვიტილიგოს მქონე ადამიანებში სხვა აუტოიმუნური დაავადებების, მათ შორის ფარისებრი ჯირკვლის ზოგიერთი დაავადების, განვითარების ალბათობა შედარებით მაღალია.
ზოგიერთ შემთხვევაში დაავადების გამოვლენას ან გამწვავებას შეიძლება წინ უძღოდეს კანის დაზიანება, ძლიერი მზის დამწვრობა, ჰორმონალური ცვლილებები ან ძლიერი სტრესული პერიოდი. თუმცა ეს ფაქტორები ყველა ადამიანში ვიტილიგოს პირდაპირ მიზეზად არ უნდა ჩაითვალოს.
როგორ გამოიყურება ვიტილიგო?
ვიტილიგო ჩვეულებრივ იწყება კანის მცირე, შედარებით ღია უბნით, რომელიც დროთა განმავლობაში შეიძლება მთლიანად გათეთრდეს. ლაქები შეიძლება თანდათან გაიზარდოს ან სხეულის სხვა ნაწილებზეც გაჩნდეს.
ხშირად დაზიანებული უბნები გვხვდება ხელებზე, თითებზე, მაჯებზე, სახეზე, ტუჩებისა და თვალების გარშემო, იღლიებში, საზარდულში, მუხლებზე და იდაყვებზე. დაავადებამ შეიძლება პირის ღრუს ლორწოვანიც დააზიანოს.
თუ პიგმენტის დაკარგვა თმის ფოლიკულების მიდამოში ხდება, შესაბამის ადგილას თმა, წარბი ან წამწამიც შეიძლება გათეთრდეს.
ვიტილიგოს ორი ძირითადი ფორმა
ვიტილიგოს ყველაზე გავრცელებული ფორმა არაგეგმენტური, ანუ არასეგმენტური ვიტილიგოა. ამ შემთხვევაში ლაქები ხშირად სხეულის ორივე მხარეს ჩნდება და დაავადება შეიძლება დროთა განმავლობაში სხვადასხვა უბანზე გავრცელდეს.
სეგმენტური ვიტილიგო შედარებით განსხვავებულად მიმდინარეობს. ფერის დაკარგვა ძირითადად სხეულის ერთ მხარეს ან ერთ კონკრეტულ უბანში ვითარდება. ეს ფორმა ხშირად უფრო ადრეულ ასაკში იწყება და გარკვეული პერიოდის განმავლობაში აქტიურად ფართოვდება, რის შემდეგაც შეიძლება სტაბილური გახდეს.
არსებობს ასევე შერეული ფორმა, როდესაც ადამიანს ერთდროულად სეგმენტური და არასეგმენტური ვიტილიგოს ნიშნები აქვს.
როგორ სვამენ დიაგნოზს?
ვიტილიგოს დიაგნოზს დერმატოლოგი ძირითადად კანის დათვალიერებისა და პაციენტის სამედიცინო ისტორიის შეფასების საფუძველზე სვამს.
ზოგიერთ შემთხვევაში გამოიყენება ვუდის ლამპა, სპეციალური ულტრაიისფერი განათება, რომლის საშუალებითაც კანის პიგმენტაციის ცვლილებები უფრო მკაფიოდ ჩანს.
მნიშვნელოვანია სწორი დიაგნოზის დასმა, რადგან კანზე თეთრი ან ღია ლაქების გამომწვევი სხვა დაავადებებიც არსებობს. მაგალითად, კანის ზოგიერთი სოკოვანი ინფექცია, ანთების შემდეგ დარჩენილი ჰიპოპიგმენტაცია და სხვა მდგომარეობები შეიძლება ვიზუალურად დაემსგავსოს ვიტილიგოს.
ვიტილიგო საშიშია?
ვიტილიგო, როგორც წესი, ადამიანის სიცოცხლეს საფრთხეს არ უქმნის. მისი მთავარი გამოვლინება კანის ფერის დაკარგვაა, თუმცა დაავადებამ შესაძლოა მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინოს ადამიანის თვითშეფასებასა და ფსიქოლოგიურ მდგომარეობაზე.
ვიტილიგოს მქონე კანის უბნები მზის სხივების მიმართ უფრო მგრძნობიარეა, რადგან პიგმენტის დაკარგვის გამო იქ ბუნებრივი დაცვა ნაკლებია. ამიტომ მზისგან დაცვა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია.
ამასთან, ამერიკის დერმატოლოგიის აკადემიის მონაცემებით, ვიტილიგო თავისთავად არ ზრდის კანის კიბოს განვითარების რისკს დაკარგული პიგმენტის მქონე უბნებში. მიუხედავად ამისა, ამ ადგილებში მზის დამწვრობა უფრო ადვილად ვითარდება და მზისგან დაცვა აუცილებელია.
როგორ მკურნალობენ ვიტილიგოს?
ვიტილიგოს სრული განკურნების საშუალება ამჟამად არ არსებობს, თუმცა არსებობს მკურნალობის მეთოდები, რომლებიც მიზნად ისახავს კანის ფერის ნაწილობრივ ან სრულ აღდგენას და დაავადების აქტივობის შემცირებას.
მკურნალობის არჩევანი დამოკიდებულია ვიტილიგოს ტიპზე, დაზიანებული უბნების რაოდენობასა და მდებარეობაზე, დაავადების აქტივობაზე, ასაკსა და სხვა ფაქტორებზე.
ერთ-ერთი გავრცელებული მიდგომაა ადგილობრივი პრეპარატების გამოყენება. ექიმმა შეიძლება დანიშნოს კორტიკოსტეროიდული პრეპარატები ან სხვა ადგილობრივი იმუნომოდულატორები, მათ შორის ტაკროლიმუსი ან პიმეკროლიმუსი.
ზოგიერთ პაციენტში გამოიყენება ფოტოთერაპია, განსაკუთრებით ვიწროზოლიანი UVB ფოტოთერაპია. მისი მიზანია დაზიანებულ უბნებში პიგმენტაციის აღდგენის სტიმულირება. მკურნალობა ხშირად ხანგრძლივია და შედეგის მისაღებად რამდენიმე სეანსი ან მკურნალობის კურსი არის საჭირო.
არსებობს ასევე უფრო ახალი სამკურნალო საშუალებები. მაგალითად, რუქსოლიტინიბის კრემი გამოიყენება არასეგმენტური ვიტილიგოს გარკვეულ შემთხვევებში და აშშ-ის საკვებისა და წამლების ადმინისტრაციამ მისი გამოყენება 12 წლის და უფროსი ასაკის პაციენტებში დაამტკიცა.
თუ მედიკამენტური ან ფოტოთერაპიული მკურნალობა ეფექტური არ აღმოჩნდა და ვიტილიგო სტაბილურია, ზოგიერთ პაციენტში შეიძლება განიხილონ ქირურგიული მეთოდებიც, მათ შორის კანის ან პიგმენტური უჯრედების გადანერგვა. ასეთი მეთოდები ყველა პაციენტისთვის შესაფერისი არ არის და აქტიური, სწრაფად პროგრესირებადი ვიტილიგოს დროს ჩვეულებრივ არ გამოიყენება.
ვიტამინები და კვება
ვიტილიგოს მკურნალობის მიზნით კონკრეტული ვიტამინის, მინერალის ან საკვები დანამატის თვითნებურად მიღება რეკომენდებული არ არის.
კვლევები მიმდინარეობს იმის დასადგენად, შეიძლება თუ არა კონკრეტულმა საკვებმა ან დანამატებმა მკურნალობის შედეგებზე გავლენა მოახდინოს, თუმცა ამ ეტაპზე არ არსებობს საკმარისი მტკიცებულება, რომ რომელიმე კონკრეტული დიეტა ვიტილიგოს ეფექტურად კურნავს.
ამიტომ ვიტამინების მიღება განსაკუთრებით მაშინ არის მიზანშეწონილი, როდესაც ადამიანს შესაბამისი ნივთიერების დეფიციტი აქვს და ამას ექიმი ან ლაბორატორიული კვლევა ადასტურებს.
მზისგან დაცვა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია
ვიტილიგოს დროს კანის გაუფერულებულ უბნებში მელანინის ნაკლებობა მზის დამწვრობის რისკს ზრდის. ამიტომ რეკომენდებულია მზისგან დამცავი საშუალების რეგულარული გამოყენება და კანის ხანგრძლივი პირდაპირი მზის ზემოქმედებისგან დაცვა.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაღალი მზისგან დამცავი ფაქტორის მქონე საშუალებების გამოყენება, ასევე დამცავი ტანსაცმლისა და ქუდის გამოყენება ძლიერი მზის დროს.
შეიძლება თუ არა ვიტილიგო თავისით გაქრეს?
ზოგიერთ ადამიანს დაზიანებულ უბნებში პიგმენტაციის ნაწილობრივი აღდგენა მკურნალობის გარეშეც შეიძლება ჰქონდეს, თუმცა დაკარგული კანის ფერის სრულად დაბრუნება იშვიათია.
ვიტილიგოს მიმდინარეობა წინასწარ ზუსტად პროგნოზირებადი არ არის. ზოგიერთ ადამიანში ლაქები წლების განმავლობაში თითქმის უცვლელი რჩება, ხოლო სხვებთან ახალი უბნები თანდათან ჩნდება.
ამიტომ კანის ახალი თეთრი ლაქების გაჩენის შემთხვევაში მნიშვნელოვანია დერმატოლოგთან კონსულტაცია და დიაგნოზის დადასტურება.
მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ კანის, არამედ ზოგადი ჯანმრთელობის შეფასებაც
ვიტილიგოს მქონე ადამიანებს ზოგიერთ სხვა აუტოიმუნურ დაავადებასთან, განსაკუთრებით ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებებთან, გარკვეული კავშირი აქვთ. ამიტომ ექიმმა კონკრეტული პაციენტის მდგომარეობიდან გამომდინარე შეიძლება დამატებითი გამოკვლევები, მათ შორის სისხლის ანალიზები, დანიშნოს.
ვიტილიგო არ არის გადამდები დაავადება და მისი არსებობა არ ნიშნავს, რომ ადამიანს სხვა მძიმე დაავადება აუცილებლად აქვს. თუმცა ახალი ან სწრაფად გავრცელებადი ლაქების შემთხვევაში დერმატოლოგის შეფასება მნიშვნელოვანია.
დღეს ვიტილიგოს მართვისთვის მკურნალობის რამდენიმე მეთოდი არსებობს და მედიცინაში ახალი თერაპიების კვლევა გრძელდება. მკურნალობის მიზანი მხოლოდ გარეგნული ცვლილების შემცირება არ არის. საჭიროების შემთხვევაში ექიმი ცდილობს დაავადების აქტივობის კონტროლს, პიგმენტაციის აღდგენას და მზისგან დაზიანების თავიდან აცილებას.
წყაროები
American Academy of Dermatology. Vitiligo: FAQs.
American Academy of Dermatology. Vitiligo: Diagnosis and treatment.
American Academy of Dermatology. Is vitiligo a medical condition?
National Health Service. Vitiligo.
National Health Service. Vitiligo treatment.
Multimedia.ge-ს დამფუძნებელი და მთავარი რედაქტორი.
ინტერნეტ რესურსი 2018 წლიდან ფუნქციონირებს