ჰემორაგიული და იშემიური ინსულტი – სიმპტომები და პროგნოზები

A — Arms (ხელები): შეუძლია თუ არა ადამიანს ორივე ხელის აწევა?

S — Speech (მეტყველება): ხომ არ აქვს მეტყველების დარღვევა?

T — Time (დრო): დაუყოვნებლივ გამოიძახეთ სასწრაფო დახმარება

თუ რომელიმე ეს სიმპტომი გამოვლინდა, დაუყოვნებლივ დარეკეთ საქართველოში 112-ზე. არ დაელოდოთ სიმპტომების გაქრობას. დაიმახსოვრეთ, როდის დაიწყო მდგომარეობის გაუარესება ან ბოლოს როდის იყო ადამიანი ჩვეულ მდგომარეობაში.

არ მისცეთ თვითნებურად ასპირინი ან სხვა მედიკამენტი. ინსულტის ტიპის დადგენამდე ეს შეიძლება სახიფათო იყოს, განსაკუთრებით სისხლჩაქცევის შემთხვევაში.

წყარო: ამერიკის დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრი (CDC).

როგორ ხდება ინსულტის დიაგნოსტიკა?

ინსულტის მკურნალობის დაწყებამდე აუცილებელია მისი ტიპის დადგენა. ამისთვის გამოიყენება თანამედროვე ნეიროვიზუალიზაციის მეთოდები.

ძირითადი კვლევებია:

• თავის ტვინის კომპიუტერული ტომოგრაფია (CT) — სწრაფად ადგენს სისხლჩაქცევის არსებობას;

• მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია (MRI) — ეხმარება ექიმს ტვინის დაზიანებული უბნების გამოვლენაში;

• კომპიუტერული ტომოგრაფიული ანგიოგრაფია — აფასებს სისხლძარღვების მდგომარეობას და შესაძლო დახშობას;

• სისხლის ანალიზები — აფასებს სისხლის შედედებას, გლუკოზას და სხვა მნიშვნელოვან მაჩვენებლებს;

• ელექტროკარდიოგრამა (ECG) — ეხმარება გულის რიტმის დარღვევების გამოვლენას.

განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია კომპიუტერული ტომოგრაფია, რადგან ის ექიმს ეხმარება განასხვაოს იშემიური და ჰემორაგიული ინსულტი. ეს განსხვავება მკურნალობის არჩევისთვის გადამწყვეტია

იშემიური ინსულტის მკურნალობა

ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მეთოდია თრომბოლიზისი — სპეციალური მედიკამენტის გამოყენება, რომელიც თრომბის დაშლას უწყობს ხელს.

შესაბამისი კრიტერიუმების დაკმაყოფილების შემთხვევაში, მკურნალობა, ჩვეულებრივ, სიმპტომების დაწყებიდან 4.5 საათის ფარგლებში ტარდება. შერჩეულ პაციენტებში შესაძლებელია თრომბექტომიაც — სპეციალური კათეტერის საშუალებით სისხლძარღვიდან თრომბის ამოღება. ზოგიერთ შემთხვევაში ეს პროცედურა 24 საათამდეც შეიძლება იყოს შესაძლებელი.

ჰემორაგიული ინსულტის მკურნალობა

მკურნალობის მთავარი მიზანია სისხლდენის კონტროლი, ქალასშიდა წნევის მართვა და ტვინის დამატებითი დაზიანების თავიდან აცილება.

მდგომარეობიდან გამომდინარე, შესაძლოა საჭირო გახდეს:

• არტერიული წნევის კონტროლი;

• ინტენსიური სამედიცინო მეთვალყურეობა;

• სისხლძარღვის ანევრიზმის დახურვა სპეციალური პროცედურით;

• ნეიროქირურგიული ოპერაცია.

მნიშვნელოვანია, რომ იშემიური ინსულტის დროს გამოყენებული თრომბის დამშლელი პრეპარატები ჰემორაგიული ინსულტის შემთხვევაში შეიძლება უკიდურესად სახიფათო იყოს.

ინსულტის განვითარების ძირითადი რისკფაქტორები

ინსულტის განვითარებას სხვადასხვა ფაქტორი უწყობს ხელს. მათ შორის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია:
– მაღალი არტერიული წნევა;
– მაღალი ქოლესტერინი;

– შაქრიანი დიაბეტი;
– გულის რიტმის დარღვევა;

– თამბაქოს მოხმარება;
– ჭარბი წონა;

– ფიზიკური უმოქმედობა;
– მარილის ჭარბი მოხმარება;

– არაჯანსაღი კვება;
– ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება.

განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს არტერიულ ჰიპერტენზიას. მაღალი წნევა აზიანებს სისხლძარღვების კედლებს და ზრდის როგორც იშემიური, ისე ჰემორაგიული ინსულტის განვითარების რისკს.

რა ხდება ინსულტის შემდეგ — გამოჯანმრთელება და რეაბილიტაცია

ინსულტის შედეგები დამოკიდებულია დაზიანებული უბნის მდებარეობაზე, დაზიანების მასშტაბზე, პაციენტის ზოგად ჯანმრთელობასა და მკურნალობის დროულობაზე.

ზოგიერთ ადამიანს შედარებით სწრაფად უბრუნდება ყოველდღიური ფუნქციები, ზოგს კი ხანგრძლივი რეაბილიტაცია სჭირდება.

ინსულტის შემდგომი შესაძლო გართულებებია:

• მოძრაობის შეზღუდვა ან სხეულის ერთი მხარის სისუსტე;

• მეტყველებისა და კომუნიკაციის დარღვევა;

• მეხსიერებისა და კონცენტრაციის პრობლემები;

• ყლაპვის გაძნელება;

• წონასწორობისა და კოორდინაციის დარღვევა;

• ემოციური და ფსიქოლოგიური ცვლილებები.

რეაბილიტაცია შეიძლება მოიცავდეს ფიზიოთერაპიას, მეტყველების თერაპიას, ოკუპაციურ თერაპიასა და კოგნიტიურ ვარჯიშებს.

მისი დაწყება სასურველია როგორც კი პაციენტის მდგომარეობა სტაბილური გახდება და ექიმი ამის შესაძლებლობას დაადასტურებს. დროული და სისტემატური რეაბილიტაცია ხელს უწყობს ფუნქციების აღდგენას და ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესებას.

იშემიური და ჰემორაგიული ინსულტი განსხვავებული მექანიზმით ვითარდება, თუმცა ორივე მათგანი ადამიანის სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის სერიოზულ საფრთხეს წარმოადგენს.

იშემიური ინსულტის დროს მთავარი პრობლემა ტვინის სისხლძარღვის დახშობაა, ჰემორაგიულის შემთხვევაში კი — სისხლძარღვის გახეთქვა და სისხლჩაქცევა.

ორივე შემთხვევაში გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს სიმპტომების დროულ ამოცნობას, სასწრაფო სამედიცინო დახმარებასა და სწორ დიაგნოსტიკას.

ინსულტის დროს დრო პირდაპირ უკავშირდება ტვინის დაზიანების მასშტაბს. ამიტომ მისი პირველი ნიშნების გამოვლენისას ლოდინი დაუშვებელია.