რას ნიშნავს, როდესაც აშშ ან დიდი ბრიტანეთი ფიზიკურ პირს სანქციებს უწესებს?
როდესაც ამერიკის შეერთებული შტატები ან დიდი ბრიტანეთი კონკრეტულ ფიზიკურ პირს სანქციებს უწესებს, ეს მხოლოდ „შავ სიაში შეყვანას“ არ ნიშნავს. სანქციის კონკრეტული შედეგები დამოკიდებულია იმაზე, რომელი სანქციური რეჟიმით და რა ტიპის შეზღუდვით მოხდა პირის დასანქცირება.
ყველაზე გავრცელებული ზომებია ფინანსური აქტივების გაყინვა, ფინანსურ და კომერციულ ოპერაციებზე შეზღუდვები, ქვეყანაში შესვლის აკრძალვა და გარკვეულ საქმიანობაში მონაწილეობის შეზღუდვა.
რა ხდება პირის სანქცირების შემთხვევაში?
ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი შეზღუდვა ფინანსური აქტივების გაყინვაა.
მაგალითად, აშშ-ის სანქციების შემთხვევაში, თუ პირი OFAC-ის შესაბამის სანქციურ სიაშია მოხვედრილი, აშშ-ში მდებარე ან ამერიკული პირების კონტროლქვეშ არსებული მისი ქონება და ქონებრივი ინტერესები, როგორც წესი, იბლოკება. ამერიკულ პირებს კი ასეთ პირთან ოპერაციების განხორციელება ზოგადად ეკრძალებათ, თუ შესაბამისი გამონაკლისი ან სპეციალური ნებართვა არ არსებობს.
დიდი ბრიტანეთის შემთხვევაში მოქმედებს მსგავსი პრინციპი. აქტივების გაყინვა ნიშნავს, რომ პირის თანხებისა და სხვა ეკონომიკური რესურსების გამოყენება, გაყიდვა, გადაცემა ან მათზე წვდომა იზღუდება.
ეკონომიკურ რესურსებში შეიძლება შედიოდეს არა მხოლოდ საბანკო თანხა, არამედ უძრავი ქონება, ავტომობილი, ძვირფასი ნივთები, ფასიანი ქაღალდები, კრიპტოაქტივები და სხვა ქონება, რომელსაც ეკონომიკური ღირებულება აქვს.
სანქციის გავლენა მხოლოდ იმ ქვეყნის ბანკებზე არ შემოიფარგლება, რომელმაც პირი ოფიციალურად დაასანქცირა.
ბანკები და ფინანსური კომპანიები ვალდებულნი არიან შეამოწმონ, ხომ არ უკავშირდება კონკრეტული ტრანზაქცია სანქცირებულ პირს. ამიტომ სანქცირებული პირის სახელის აღმოჩენის შემთხვევაში შეიძლება გაიყინოს ანგარიში, შეჩერდეს გადარიცხვა, უარი ითქვას ახალი ანგარიშის გახსნაზე, შეწყდეს კონკრეტული ფინანსური მომსახურება ან დამატებითი შემოწმება დაიწყოს როგორც პირის, ისე მასთან დაკავშირებული კომპანიების მიმართ.
ამიტომ სანქციის პრაქტიკული ეფექტი ზოგჯერ შეიძლება უფრო ფართო იყოს, ვიდრე მხოლოდ კანონით პირდაპირ დაწესებული აკრძალვა.
სანქცია მხოლოდ სანქცირებული პირის საკუთარ აქტივებს არ ეხება.
დიდი ბრიტანეთის წესების მიხედვით, აკრძალული შეიძლება იყოს სანქცირებული პირისთვის თანხების ან ეკონომიკური რესურსების პირდაპირ ან ირიბად მიწოდებაც. ასევე აკრძალულია ისეთი მოქმედებები, რომლებიც სანქციის გვერდის ავლას ემსახურება.
მაგალითად, თუ ადამიანი სანქცირებულია, გარკვეულ გარემოებებში სხვა პირსაც შეიძლება შეექმნას სამართლებრივი პრობლემა, თუ იგი განზრახ ეხმარება მას სანქციით აკრძალული ფინანსური ოპერაციის განხორციელებაში.
სანქციების კიდევ ერთი გავრცელებული ფორმაა სამოგზაურო ან საიმიგრაციო შეზღუდვა.
დიდ ბრიტანეთში კონკრეტული სანქცირებული პირისთვის შეიძლება დაწესდეს ქვეყანაში შესვლის აკრძალვა. ასეთ შემთხვევაში მას ბრიტანეთში შესვლა ეკრძალება და ვიზის მოთხოვნაც შეიძლება უარყოფილ იქნეს. თუ პირი უკვე იმყოფება ქვეყანაში, გარკვეულ შემთხვევებში მისი ქვეყანაში დარჩენის უფლება შეიძლება გაუქმდეს.
აშშ-ის შემთხვევაში კონკრეტულ სანქციურ პროგრამასთან ერთად შეიძლება არსებობდეს ქვეყანაში შესვლის აკრძალვაც. თუმცა მნიშვნელოვანია, რომ ფინანსური სანქცია და სავიზო ან სამოგზაურო აკრძალვა ყოველთვის ერთი და იგივე რამ არ არის. კონკრეტული შედეგი სანქციის სამართლებრივ საფუძველზეა დამოკიდებული.
სანქციამ შეიძლება მნიშვნელოვნად გაართულოს ან აკრძალოს პირის ბიზნესსაქმიანობა სანქციის იურისდიქციასთან დაკავშირებულ სივრცეში.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია კომპანიების საკითხი.
მაგალითად, აშშ-ის OFAC-ის წესების მიხედვით, გარკვეულ შემთხვევებში სანქცირებული პირის მიერ პირდაპირ ან ირიბად 50 პროცენტის ან მეტი წილის მქონე კომპანია ავტომატურად შეიძლება დაექვემდებაროს ქონების დაბლოკვას, მიუხედავად იმისა, რომ თავად კომპანია ცალკე სახელით არ იყოს შეტანილი სანქციურ სიაში.
დიდ ბრიტანეთშიც მოქმედებს საკუთრებისა და კონტროლის პრინციპი. სანქცირებული პირის მიერ საკუთრებაში ან კონტროლში არსებული გარკვეული კომპანიები შესაძლოა იმავე ფინანსური შეზღუდვების ქვეშ აღმოჩნდნენ.
მნიშვნელოვანია ისიც, რომ სანქცია ავტომატურად არ ნიშნავს მთელი ქონების ჩამორთმევას.
აქტივების გაყინვა და ქონების კონფისკაცია ერთი და იგივე არ არის.
მაგალითად, აქტივების გაყინვის დროს ქონება არ გადადის ავტომატურად სახელმწიფოს საკუთრებაში. მისი გამოყენება და მასთან დაკავშირებული ოპერაციები იზღუდება.
ანუ პირი შეიძლება კვლავ ითვლებოდეს ქონების მესაკუთრედ, თუმცა გარკვეული პერიოდის განმავლობაში მას აღარ შეეძლოს ამ ქონების თავისუფლად გამოყენება, გაყიდვა ან სხვა ფორმით განკარგვა.
სანქციის პრაქტიკული შედეგი ზოგჯერ თავად სანქცირებული პირის ფარგლებს სცდება.
თუ კონკრეტული კომპანია სანქცირებული პირის საკუთრებაში ან კონტროლქვეშ აღმოჩნდა, შესაძლოა კომპანიასაც შეეზღუდოს საბანკო ოპერაციები, ფინანსური მომსახურების მიღება და საერთაშორისო პარტნიორებთან მუშაობა.
სწორედ ამიტომ ბანკები და კომპანიები სანქცირებულ სიებს ამოწმებენ არა მხოლოდ პირდაპირი სახელის მიხედვით, არამედ საკუთრებისა და კონტროლის სტრუქტურის მიხედვითაც.
შესაძლებელია თუ არა სანქციები დაუწესდეს ადამიანს, რომელიც თავად აშშ-ში ან დიდ ბრიტანეთში არ ცხოვრობს?
დიახ.
აშშ-ის ან დიდი ბრიტანეთის სანქცია შეიძლება დაწესდეს უცხო ქვეყნის მოქალაქის წინააღმდეგაც, რომელიც შესაბამის ქვეყანაში საერთოდ არ ცხოვრობს.
აშშ-ის OFAC-ის სანქციების შემთხვევაში მნიშვნელოვანი საკითხია არა მხოლოდ ის, სად ცხოვრობს ადამიანი, არამედ არსებობს თუ არა მისი ქონების, ფინანსური ოპერაციის ან საქმიანობის კავშირი აშშ-ის იურისდიქციასთან ან ამერიკულ პირებთან.
დიდი ბრიტანეთის ფინანსური სანქციებიც ვრცელდება გაერთიანებულ სამეფოში მყოფ პირებსა და გარკვეულ ბრიტანეთთან დაკავშირებულ საქმიანობაზე. ბრიტანეთის მოქალაქეებსა და გაერთიანებული სამეფოს კანონმდებლობით შექმნილ ორგანიზაციებს რიგ შემთხვევებში წესების დაცვა მსოფლიოს სხვა ქვეყნებშიც მოეთხოვებათ.
ამასთან, ყველა სანქცია ერთნაირი არ არის.
ხშირად მედიაში უბრალოდ წერენ, რომ პირს სანქციები დაუწესდა. თუმცა სამართლებრივად აუცილებელია იმის გარკვევა, ზუსტად რა ტიპის სანქცია დაწესდა.
შესაძლებელია არსებობდეს აქტივების სრული გაყინვა, კონკრეტული ფინანსური ოპერაციების აკრძალვა, ინვესტიციების შეზღუდვა, სავაჭრო შეზღუდვები, გარკვეული მომსახურების მიწოდების აკრძალვა, ქვეყანაში შესვლის ან ტრანზიტის აკრძალვა, კონკრეტულ სექტორში საქმიანობის შეზღუდვა, დირექტორის თანამდებობის დაკავების აკრძალვა ან კონკრეტული ქონების და აქტივის გამოყენების შეზღუდვა.
დიდ ბრიტანეთში სანქციების სისტემა ითვალისწინებს ფინანსურ, სავაჭრო, სატრანსპორტო, საიმიგრაციო და სხვა ტიპის შემზღუდველ ზომებს.
სანქცია ყოველთვის არ არის სამუდამო.
აშშ-ის შემთხვევაში არსებობს სანქციური სიიდან პირის ამოღების მოთხოვნის პროცედურები. სანქცირებულ პირს ან მის უფლებამოსილ წარმომადგენელს შეუძლია მოითხოვოს სანქციური სიიდან ამოღება, თუ მიიჩნევს, რომ მისი დასანქცირების საფუძველი აღარ არსებობს, შეცდომით მოხდა მისი იდენტიფიცირება ან გარემოებები შეიცვალა.
საბოლოოდ, სანქცია პრაქტიკაში შეიძლება ნიშნავდეს, რომ ადამიანს გაეყინოს აქტივები, შეეზღუდოს საბანკო ოპერაციები, აეკრძალოს კონკრეტული ფინანსური ან ბიზნესსაქმიანობა, გაურთულდეს საერთაშორისო ფინანსურ სისტემაში ოპერირება, აეკრძალოს ან შეეზღუდოს კონკრეტულ ქვეყანაში შესვლა, შეეზღუდოს გარკვეული მომსახურების მიღება და მის საკუთრებაში ან კონტროლში არსებულ კომპანიებსაც შეეხოს შესაბამისი შეზღუდვები.
ამასთან, მნიშვნელოვანია ერთი პრინციპი: სანქცირება არ ნიშნავს ავტომატურად ადამიანის მთელი ქონების ჩამორთმევას ან მისთვის ყველა ქვეყანაში ცხოვრების და საქმიანობის აკრძალვას.
კონკრეტული შეზღუდვები დამოკიდებულია იმ სამართლებრივ აქტზე, სანქციურ რეჟიმზე და ზომებზე, რომლითაც პირი იქნა დასანქცირებული.
ამიტომ კონკრეტულ შემთხვევაზე მსჯელობისას აუცილებელია შემოწმდეს არა მხოლოდ ის, რომ პირი სანქცირებულია, არამედ რომელ სიაშია შეყვანილი, რომელი ქვეყანა ან ორგანიზაცია აწესებს სანქციას და კონკრეტულად რა ზომებია მის წინააღმდეგ დაწესებული.
Multimedia.ge-ს დამფუძნებელი და მთავარი რედაქტორი.
ინტერნეტ რესურსი 2018 წლიდან ფუნქციონირებს