აშშ-ის NATO-დან გასვლის საკითხი ხშირად განიხილება პოლიტიკურ და მედიასივრცეში, თუმცა რეალურად ეს პროცესი ბევრად უფრო რთულია, ვიდრე ერთი პოლიტიკური განცხადება ან სურვილი. მიუხედავად იმისა, რომ ფორმალურად არსებობს გასვლის მექანიზმი, პრაქტიკაში ამას სჭირდება როგორც საერთაშორისო, ისე შიდაპოლიტიკური და სამართლებრივი ეტაპების გავლა.
პირველ რიგში, საერთაშორისო დონეზე პროცედურა ეფუძნება North Atlantic Treaty-ს, რომელმაც შექმნა NATO. ამ შეთანხმების მიხედვით, ნებისმიერ წევრ სახელმწიფოს აქვს უფლება დატოვოს ალიანსი. ამისათვის საჭიროა ოფიციალური წერილობითი შეტყობინება, რომელიც იგზავნება შესაბამისი არხით. NATO-ს შემთხვევაში საინტერესო დეტალია, რომ დეპოზიტარი ქვეყანა თავად ამერიკაა, ანუ სწორედ აშშ იღებს და ინახავს მსგავსი ტიპის დოკუმენტებს. როგორც კი შეტყობინება გაიგზავნება, იწყება ერთწლიანი პერიოდი, რომლის დასრულების შემდეგ ქვეყანა ოფიციალურად ტოვებს ალიანსს.
თუმცა, ეს მხოლოდ ფორმალური მხარეა. რეალურად ყველაზე დიდი სირთულე იწყება აშშ-ის შიდა სისტემაში. ქვეყნის შიგნით მოქმედი კანონები და პოლიტიკური პრაქტიკა მნიშვნელოვნად ზღუდავს პრეზიდენტის შესაძლებლობას, ერთპიროვნულად მიიღოს ასეთი გადაწყვეტილება. ბოლო წლებში მიღებული საკანონმდებლო ცვლილებები პირდაპირ მიუთითებს, რომ NATO-დან გასვლა ვერ განხორციელდება კონგრესის თანხმობის გარეშე. ეს ნიშნავს, რომ პროცესში აუცილებლად უნდა ჩაერთოს როგორც წარმომადგენელთა პალატა, ისე სენატი, სადაც მსგავსი გადაწყვეტილებისთვის ძლიერი პოლიტიკური მხარდაჭერაა საჭირო.
ამასთან ერთად, არსებობს კონსტიტუციური გაურკვევლობაც. აშშ-ის სამართლებრივ სისტემაში ბოლომდე არ არის ერთმნიშვნელოვნად განსაზღვრული, შეუძლია თუ არა პრეზიდენტს საერთაშორისო შეთანხმებიდან გასვლა კონგრესის მონაწილეობის გარეშე. მსგავსი მცდელობა თითქმის აუცილებლად გამოიწვევდა სამართლებრივ დავას და საკითხი დიდი ალბათობით მივიდოდა უზენაეს სასამართლომდე, ეს კი პროცესს კიდევ უფრო გააჭიანურებდა და გაურკვევლობას შექმნიდა როგორც ქვეყნის შიგნით, ისე საერთაშორისო არენაზე.
თუ ჰიპოთეტურად წარმოვიდგენთ, როგორ განვითარდებოდა მოვლენები, პროცესი რამდენიმე ეტაპად შეიძლება დაიყოს. თავდაპირველად პრეზიდენტი დააფიქსირებდა პოლიტიკურ სურვილს NATO-დან გასვლის შესახებ. ამის შემდეგ დაიწყებოდა მწვავე დებატები კონგრესში, სადაც უნდა გადაწყდეს, დაუჭერენ თუ არა კანონმდებლები მხარს ამ ნაბიჯს. თანხმობის შემთხვევაში იგზავნება ოფიციალური შეტყობინება, რის შემდეგაც იწყება ერთწლიანი გარდამავალი პერიოდი. ამ დროის განმავლობაში შესაძლებელია გადაწყვეტილების გადახედვა, შეჩერება ან შეცვლაც, განსაკუთრებით თუ შეიცვლება პოლიტიკური გარემო.
მიუხედავად ამისა, ასეთი ნაბიჯი მხოლოდ სამართლებრივი პროცესი არ არის. NATO წარმოადგენს ამერიკის გლობალური უსაფრთხოების სტრატეგიის ერთ-ერთ ძირითად საყრდენს. ალიანსის ფარგლებში აშშ-ს აქვს სამხედრო, სადაზვერვო და პოლიტიკური კავშირები ევროპისა და სხვა პარტნიორ ქვეყნებთან. ამიტომ NATO-დან გასვლა ავტომატურად გამოიწვევდა ამ ურთიერთობების გადახედვას და სერიოზულ გავლენას მოახდენდა საერთაშორისო უსაფრთხოების სისტემაზე.
საბოლოოდ, შეიძლება ითქვას, რომ ფორმალურად პროცედურა შედარებით მარტივია და მოიცავს ოფიციალურ შეტყობინებას და ერთწლიან ლოდინის პერიოდს. თუმცა რეალურ ცხოვრებაში ეს პროცესი გადის რთულ პოლიტიკურ, სამართლებრივ და სტრატეგიულ ფილტრებს, რაც მას უკიდურესად რთულად განსახორციელებელს ხდის. სწორედ ამიტომ აშშ-ის NATO-დან გასვლა დღევანდელ პირობებში უფრო თეორიულ სცენარად რჩება, ვიდრე რეალურ და მოსალოდნელ მოვლენად.
თუ შეერთებული შტატები რეალურად დატოვებდა NATO-ს, ეს ნაბიჯი მნიშვნელოვნად შეცვლიდა როგორც ევროპულ, ისე გლობალურ უსაფრთხოების სისტემას. ასეთი გადაწყვეტილება არ იქნებოდა მხოლოდ ერთი ქვეყნის საგარეო პოლიტიკის ცვლილება — იგი გამოიწვევდა მრავალმხრივ, ჯაჭვურ ეფექტს საერთაშორისო ურთიერთობებში.
პირველ რიგში, თავად NATO მნიშვნელოვნად დასუსტდებოდა. აშშ არის ალიანსის ყველაზე ძლიერი სამხედრო და ფინანსური საყრდენი. მისი არმია, ტექნოლოგიური შესაძლებლობები და ბირთვული პოტენციალი ქმნის იმ ბირთვს, რომლის გარშემოც ფუნქციონირებს კოლექტიური თავდაცვის სისტემა. ამერიკის გარეშე ალიანსი დაკარგავდა ძალის ძირითად ნაწილს და ფაქტობრივად გადაიქცეოდა უფრო სუსტ, ძირითადად ევროპულ ორგანიზაციად.
ამასთან ერთად, ევროპის უსაფრთხოების გარემო მკვეთრად გაუარესდებოდა. მრავალი ევროპული ქვეყანა, განსაკუთრებით აღმოსავლეთ ევროპაში, დიდწილად ეყრდნობა ამერიკის სამხედრო მხარდაჭერას. ასეთ პირობებში გაიზრდებოდა შიში რუსეთის მიმართ და ევროპულ სახელმწიფოებს მოუწევდათ საკუთარი თავდაცვის სისტემების სწრაფი გაძლიერება. ეს გამოიწვევდა სამხედრო ხარჯების ზრდას და, შესაძლოა, ახალი თავდაცვითი სტრუქტურების შექმნას ევროკავშირის ფარგლებში.
გლობალურ დონეზე შეიცვლებოდა ძალთა ბალანსიც. United States-ის გავლენა ევროპაში შესუსტდებოდა, რაც მეტ სივრცეს მისცემდა ისეთ სახელმწიფოებს, როგორიცაა რუსეთი და ჩინეთი, მსოფლიო უფრო მეტად გადავიდოდა მრავალპოლარულ სისტემაზე, სადაც რამდენიმე დიდი ძალა ეცდება გავლენის გაზრდას სხვადასხვა რეგიონში. ეს კი, თავის მხრივ, ზრდის კონკურენციას და კონფლიქტის რისკს.
ასევე იზრდება ბირთვული უსაფრთხოების საკითხიც. NATO-ს ერთ-ერთი მთავარი მექანიზმია ბირთვული ქოლგა, რომელიც იცავს წევრ ქვეყნებს. აშშ-ის გასვლის შემთხვევაში ეს მექანიზმი მნიშვნელოვნად დასუსტდება. შედეგად, ზოგიერთმა ქვეყანამ შეიძლება დაიწყოს საკუთარი ბირთვული შესაძლებლობების განვითარებაზე ფიქრი, რაც გაზრდის გლობალურ დაძაბულობას.
ასეთი სცენარი განსაკუთრებულად მნიშვნელოვანი იქნებოდა ისეთი ქვეყნებისთვის, როგორიცაა საქართველო. NATO-ს დასუსტება შეამცირებდა ალიანსის გაფართოების პერსპექტივებს და დაასუსტებდა უსაფრთხოების გარანტიებს რეგიონში. ამავდროულად, გაიზრდებოდა რუსეთის გავლენა, რაც საქართველოსთვის დამატებით გამოწვევებს შექმნიდა.
საბოლოო ჯამში, აშშ-ის NATO-დან გასვლა გამოიწვევდა არამხოლოდ ერთი ორგანიზაციის დასუსტებას, არამედ ფართო გეოპოლიტიკურ გარდაქმნას. გაიზრდებოდა გაურკვევლობა, სამხედრო ხარჯები და ძალთა კონკურენცია, ხოლო საერთაშორისო უსაფრთხოების სისტემა ნაკლებად სტაბილური გახდებოდა.
Multimedia.ge-ს დამფუძნებელი და მთავარი რედაქტორი.
ინტერნეტ რესურსი 2018 წლიდან ფუნქციონირებს