აშშ-ის პრეზიდენტის სახელით უცხოელი ლიდერებისთვის გაგზავნილი წერილები ამერიკული დიპლომატიისა და სახელმწიფო პროტოკოლის მნიშვნელოვანი ნაწილია. ასეთი კორესპონდენცია შეიძლება ეხებოდეს არჩევნებში გამარჯვების მილოცვას, ინაუგურაციას, ეროვნული დღესასწაულის აღნიშვნას, მნიშვნელოვანი სახელმწიფო მოვლენისადმი თანაგრძნობას ან მადლობის გამოხატვას. თუმცა, ბუნებრივად ჩნდება კითხვა: როდესაც წერილზე პრეზიდენტის სახელია, ნიშნავს თუ არა ეს იმას, რომ მისი ტექსტი თავად პრეზიდენტმა დაწერა ან პირადად წაიკითხა?
რეალური ისტორიული მაგალითები აჩვენებს, რომ პასუხი ერთმნიშვნელოვანი არ არის. წერილების ნაწილი აშკარად ოფიციალური პროტოკოლური ხასიათისაა და მათი მომზადება პრეზიდენტის ადმინისტრაციის თანამშრომლების მიერ ხდება. ამავე დროს, მნიშვნელოვანი პოლიტიკური ან დიპლომატიური გზავნილების შემთხვევაში პრეზიდენტის უშუალო ჩართულობა გაცილებით უფრო მაღალია.
აშშ-ის პრეზიდენტის ოფიციალური მიმოწერის ერთ-ერთი თვალსაჩინო ისტორიული მაგალითია დუაიტ ეიზენჰაუერის მიერ საფრანგეთის პრეზიდენტ შარლ დე გოლისთვის გაგზავნილი მილოცვა. 1959 წელს, დე გოლის საფრანგეთის მეხუთე რესპუბლიკის პირველ პრეზიდენტად ინაუგურაციისას, ეიზენჰაუერმა მას ოფიციალური წერილი გაუგზავნა. წერილში მან არა მხოლოდ ინაუგურაცია მიულოცა, არამედ ხაზი გაუსვა საფრანგეთსა და შეერთებულ შტატებს შორის ისტორიულ მეგობრობას და ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობების კიდევ უფრო გაძლიერების სურვილს. ეს არის კლასიკური მაგალითი იმისა, თუ როგორ შეიძლება ერთი შეხედვით პროტოკოლური მილოცვა უფრო ფართო დიპლომატიური გზავნილის მატარებელი გახდეს.
კიდევ უფრო საინტერესო მაგალითს წარმოადგენს ჯონ კენედისა და შარლ დე გოლის მიმოწერა 1961 წელს. როდესაც საფრანგეთში მძიმე პოლიტიკური კრიზისი განვითარდა, კენედიმ დე გოლს პირადი მხარდაჭერისა და მეგობრობის გამომხატველი წერილი გაუგზავნა. დე გოლმა საპასუხო წერილში აღნიშნა, რომ კენედის გზავნილმა მასზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა. ამგვარი მიმოწერა ცხადყოფს, რომ როდესაც საკითხი საერთაშორისო კრიზისს ან ორ სახელმწიფოს შორის მნიშვნელოვან ურთიერთობას ეხება, პრეზიდენტის წერილი მხოლოდ ფორმალური პროტოკოლური დოკუმენტი აღარ არის.
რონალდ რეიგანის ადმინისტრაციის არქივებში ასევე ჩანს, როგორ ხდებოდა პრეზიდენტისთვის უცხოელ ლიდერებთან შეხვედრის წინ მასალების მომზადება. ერთ-ერთ დოკუმენტში პრეზიდენტის ბრიფინგის მასალებში ცალკე დანართად არის მითითებული უცხოელი ლიდერის მილოცვის წერილი და მასზე საპასუხო ტექსტი. ეს მნიშვნელოვანი მაგალითია, რადგან აჩვენებს, რომ პრეზიდენტისთვის განკუთვნილ ოფიციალურ მასალებში უცხოელი ლიდერების კორესპონდენცია და საპასუხო წერილების პროექტები შეიძლება წინასწარ მომზადებული სახით შედიოდეს. შესაბამისად, წერილის ტექსტს ამზადებს ადმინისტრაციული აპარატი, თუმცა პრეზიდენტის ოფისს მისი გაცნობისა და გამოყენების შესაძლებლობა აქვს.
ამავე დროს, რეიგანის არქივებში გვხვდება ისეთი წერილებიც, რომლებშიც აშკარად ჩანს უფრო პერსონალური ტონი. მაგალითად, 1985 წელს რეიგანმა წერილი გაუგზავნა კანადის ყოფილ ელჩ კენეტ ტეილორს, რომელმაც ირანის მძევლების კრიზისის დროს ექვსი ამერიკელის გადარჩენაში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა. რეიგანის წერილში პირადად არის გამოხატული მადლიერება და აღფრთოვანება მისი საქციელით. წერილი ასევე შეიცავს ნენსი რეიგანის სახელით გადმოცემულ კეთილ სურვილებს. ასეთი ტექსტი მნიშვნელოვნად განსხვავდება სტანდარტული პროტოკოლური პასუხისგან და აშკარად ატარებს პრეზიდენტის პირად, ადამიანურ ტონს.
პრეზიდენტ ბარაკ ობამას ადმინისტრაციის პრაქტიკაც საინტერესო მაგალითებს იძლევა. 2008 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების შემდეგ ჯო ბაიდენმა და ბარაკ ობამამ არაერთი უცხოელი ლიდერისგან მიიღეს მილოცვები. ოფიციალური განცხადების მიხედვით, პრეზიდენტმა არჩეულმა ობამამ თავად დაურეკა რამდენიმე უცხოელ ლიდერს და მადლობა გადაუხადა არჩევნებში გამარჯვების მილოცვისთვის. მათ შორის იყო საქართველოს პრეზიდენტი მიხეილ სააკაშვილი. ეს უკვე განსხვავებული ფორმაა. ამ შემთხვევაში პასუხი წერილის სახით კი არა, უშუალოდ სატელეფონო საუბრის მეშვეობით განხორციელდა და პრეზიდენტმა თავად გამოხატა მადლობა.
ობამას პრეზიდენტობის პერიოდში უცხოელ ლიდერებთან სატელეფონო საუბრები ხშირად სცდებოდა უბრალო პროტოკოლურ მილოცვას. მაგალითად, 2009 წელს ისრაელის პრეზიდენტ შიმონ პერესთან საუბრისას ობამამ ისრაელის არჩევნებზე ისაუბრა, იტალიის პრემიერ სილვიო ბერლუსკონისთან საუბარში კი განიხილა საერთაშორისო ფინანსური კრიზისი, ნატოსა და G20-ის სამიტები, ირანი და ახლო აღმოსავლეთის სამშვიდობო პროცესი. ასეთ შემთხვევებში პრეზიდენტის პირადი ჩართულობა აშკარაა, რადგან საუბარი კონკრეტულ პოლიტიკურ საკითხებს ეხება და თეთრი სახლი მისი შინაარსის ოფიციალურ ანგარიშსაც აქვეყნებს.
საქართველოსთან დაკავშირებული მაგალითიც განსაკუთრებით საინტერესოა. 2008 წლის არჩევნების შემდეგ ბარაკ ობამამ პრეზიდენტმა არჩეულმა მიხეილ სააკაშვილს პირადად დაურეკა და მადლობა გადაუხადა მილოცვისთვის. მოგვიანებით, უკვე პრეზიდენტის რანგში, ობამასა და სააკაშვილს შორის არაერთი პირდაპირი სატელეფონო საუბარი და შეხვედრა გაიმართა. 2010 წელს მათი სატელეფონო საუბრის ოფიციალურ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ობამამ საქართველოს პრეზიდენტს მადლობა გადაუხადა ავღანეთის საერთაშორისო მისიაში საქართველოს მნიშვნელოვანი წვლილისთვის და კიდევ ერთხელ დაადასტურა აშშ-ის მხარდაჭერა საქართველოს სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის მიმართ. ეს უკვე აშკარად პოლიტიკური შინაარსის კომუნიკაცია იყო და არა უბრალოდ ფორმალური კორესპონდენცია.
ამ მაგალითებიდან ჩანს მნიშვნელოვანი განსხვავება ჩვეულებრივ პროტოკოლურ წერილსა და მაღალი დონის პოლიტიკურ გზავნილს შორის.
თუ უცხოელი ლიდერი აშშ-ის პრეზიდენტს, მაგალითად, არჩევნებში გამარჯვებას ან დაბადების დღეს ულოცავს, საპასუხო წერილის ტექსტი ხშირად შეიძლება მომზადდეს პრეზიდენტის ადმინისტრაციის შესაბამისი თანამშრომლების მიერ. ასეთ წერილებში გამოიყენება დიპლომატიური და პროტოკოლური ფორმულირებები, რომლებიც წლების განმავლობაში დამკვიდრებულ პრაქტიკას ეფუძნება. პრეზიდენტს შესაძლოა წერილის ყველა სიტყვა პირადად არ ჰქონდეს დაწერილი და შესაძლოა არც იყოს აუცილებელი, რომ მან თავად წაიკითხოს თითოეული ასეთი წერილი.
თუმცა, ეს არ ნიშნავს, რომ პრეზიდენტმა წერილის შესახებ არაფერი იცის. პრეზიდენტის სახელით გაგზავნილი ოფიციალური კორესპონდენცია, განსაკუთრებით უცხო ქვეყნის ლიდერთან დაკავშირებული, როგორც წესი, ადმინისტრაციის შესაბამისი სტრუქტურების მიერ მუშავდება. მნიშვნელოვანი წერილის შემთხვევაში ტექსტი შეიძლება გაიაროს რამდენიმე ეტაპის კოორდინაცია და საბოლოოდ პრეზიდენტის ოფისამდე მივიდეს.
განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს წერილის შინაარსს. თუ ტექსტში მხოლოდ მადლობა და კეთილი სურვილებია, პრეზიდენტის უშუალო ჩართულობა შეიძლება მინიმალური იყოს. თუ წერილი ეხება ომს, საერთაშორისო კრიზისს, არჩევნებს, უსაფრთხოებას, ტერიტორიულ მთლიანობას ან ორ ქვეყანას შორის სტრატეგიულ ურთიერთობას, პრეზიდენტის პირადი ჩართულობის ალბათობა მნიშვნელოვნად იზრდება.
ამასთან, არსებობს კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი გარემოება. პრეზიდენტის სახელით გაგზავნილი წერილი შეიძლება ადმინისტრაციის მიერ იყოს მომზადებული, მაგრამ პრეზიდენტის მიერ დამტკიცებული. ასეთ შემთხვევაში ტექსტი შეიძლება არც პრეზიდენტის ხელით იყოს დაწერილი და არც მის მიერ სიტყვასიტყვით შედგენილი, თუმცა მისი სახელით გაგზავნილი ოფიციალური პოზიცია მაინც პრეზიდენტის ადმინისტრაციის პოზიციად ითვლება.
ამიტომ, როდესაც რომელიმე უცხო ქვეყნის ლიდერი იღებს აშშ-ის პრეზიდენტის სახელით გაგზავნილ მილოცვის საპასუხო წერილს, არასწორი იქნება ავტომატურად დავასკვნათ, რომ პრეზიდენტმა წერილი პირადად დაწერა. მაგრამ ასევე არასწორი იქნება იმის თქმა, რომ პრეზიდენტმა მისი არსებობის შესახებ არაფერი იცოდა. რეალური პრაქტიკა უფრო რთულია და წერილის მნიშვნელობაზეა დამოკიდებული.
ყველაზე ზუსტი ფორმულირება ასეთია: ამერიკის პრეზიდენტის სახელით გაგზავნილი პროტოკოლური წერილების მნიშვნელოვანი ნაწილი მზადდება პრეზიდენტის ადმინისტრაციის პროფესიონალი თანამშრომლების მიერ, თუმცა მათი ოფიციალური გაგზავნა პრეზიდენტის სახელით ხდება შესაბამისი შიდა პროცედურების დაცვით. მნიშვნელოვანი პოლიტიკური და დიპლომატიური წერილების შემთხვევაში პრეზიდენტის უშუალო ინფორმირება და ჩართულობა გაცილებით უფრო სავარაუდოა.
საბოლოოდ, ამერიკული საპრეზიდენტო მიმოწერა შეიძლება წარმოვიდგინოთ როგორც რამდენიმე დონის სისტემა. ერთ დონეზეა სტანდარტული პროტოკოლური წერილები, რომლებიც ძირითადად ფორმალურ და დიპლომატიურ ფუნქციას ასრულებს. მეორე დონეზეა მნიშვნელოვანი საერთაშორისო საკითხებისადმი მიძღვნილი წერილები, რომელთა შინაარსი პრეზიდენტის პოლიტიკურ პოზიციას გამოხატავს. ხოლო მესამე დონეზეა პრეზიდენტის პირადი გზავნილები და პირდაპირი კომუნიკაცია უცხოელ ლიდერებთან, სადაც პრეზიდენტის უშუალო მონაწილეობა უდავოა.
ამიტომ, კონკრეტული წერილის შეფასებისას მთავარი კითხვა მხოლოდ ის არ უნდა იყოს, წერილს პრეზიდენტის ხელმოწერა აქვს თუ არა. უფრო მნიშვნელოვანი კითხვებია, ვინ არის ადრესატი, რა საკითხს ეხება წერილი, რა დონის დიპლომატიური გზავნილია მასში და არის თუ არა ტექსტი პრეზიდენტის პირადი პოზიციის გამომხატველი. სწორედ ამ ნიშნებით შეიძლება დაახლოებით განისაზღვროს, რამდენად სავარაუდოა, რომ კონკრეტული წერილის შინაარსი აშშ-ის პრეზიდენტმა პირადად იცოდა ან დაამტკიცა.
Multimedia.ge-ს დამფუძნებელი და მთავარი რედაქტორი.
ინტერნეტ რესურსი 2018 წლიდან ფუნქციონირებს